นักวิชาการเสนอถอดบทเรียน 27 ปี ก่อนเดินหน้าปฏิรูปการศึกษา

ประเด็นสำคัญ

นายสมพงษ์ จิตระดับ นักวิชาการด้านการศึกษา เสนอให้ทบทวนบทเรียนการบังคับใช้พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ.2542 ตลอด 27 ปี ก่อนเดินหน้ากฎหมายฉบับใหม่ พร้อมเรียกร้องให้กระทรวงศึกษาธิการเตรียมกฎหมายลูกและกฎกระทรวงควบคู่กัน เพื่อให้การปฏิรูปนำไปสู่การแก้ปัญหาในทางปฏิบัติ มติชนเผยแพร่ความเห็นดังกล่าวเมื่อวันที่ 2 พฤศจิกายน 2569 โดยนายสมพงษ์หยิบยกประเด็นจากเวที Matichon Forum 2026 Thailand Education Next for All: พลิกโฉมอนาคตการศึกษาไทย ซึ่งจัดขึ้นเมื่อวันที่ 28 ตุลาคมที่ผ่านมา

นายสมพงษ์ระบุว่า เวทีดังกล่าวสะท้อนโจทย์สำคัญ 4 ด้าน ได้แก่ บทเรียนจากกฎหมายเดิม เป้าหมายและปรัชญาการศึกษา การปรับกระบวนการเรียนรู้ และความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา โดยประเด็นแรกมาจากข้อสังเกตของนายอดิศร จันทรสุข คณบดีคณะวิทยาการเรียนรู้และศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ซึ่งตั้งคำถามว่า เหตุใดกฎหมายปี 2542 ที่มีแนวคิดเรื่องการศึกษาที่ยืดหยุ่น การเรียนรู้ตลอดชีวิต ธนาคารหน่วยกิต การเทียบโอน และความรับผิดชอบ จึงยังไม่สามารถผลักดันหลักการเหล่านี้ให้เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรมได้

นายสมพงษ์เห็นด้วยกับการตั้งคำถามดังกล่าว โดยมองว่าสังคมไทยยังไม่ได้ศึกษาสาเหตุของความล้มเหลวที่ผ่านมาอย่างจริงจัง การจัดทำร่างกฎหมายใหม่จึงควรอาศัยการทบทวนข้อผิดพลาดเดิมด้วย เขาประเมินว่า หากข้ามขั้นตอนนี้ การปฏิรูปรอบใหม่อาจเผชิญอุปสรรคซ้ำและไม่สามารถเปลี่ยนแปลงระบบการศึกษาได้ตามที่ตั้งใจ

อีกประเด็นหนึ่งคือข้อสังเกตของนางรัดเกล้า อินทวงศ์ สุวรรณคีรี ส.ส.บัญชีรายชื่อและรองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ ที่นายสมพงษ์นำมาสะท้อนว่า การเร่งยกร่างกฎหมายในช่วงกว่า 4 เดือนที่ผ่านมาอาจข้ามคำถามพื้นฐานเชิงนิติปรัชญา โดยควรเริ่มจากการกำหนดร่วมกันว่าประเทศไทยต้องการพัฒนาพลเมืองให้มีคุณลักษณะอย่างไร ก่อนเขียนหลักการและเหตุผลของกฎหมาย นายสมพงษ์ยังกล่าวถึงญี่ปุ่นและเกาหลีใต้ในฐานะตัวอย่างของประเทศที่ใช้คำถามเชิงปรัชญากำหนดเป้าหมายการปฏิรูป และมองว่าประเทศไทยยังต้องสร้างความชัดเจนเรื่องหลักคิดที่จะใช้กำหนดทิศทางการพัฒนาคน